Okey, 106 taşla ve genellikle dört kişiyle oynanan bir taş oyunudur. Amaç, elindeki taşları kurallara uygun gruplar hâlinde dizip eli herkesten önce bitirmektir. Bu temel her okey türünde aynıdır; 101 Okey, Eşli Okey ya da Yeşil Okey gibi modlar bu temelin üzerine açma, puanlama ve takım kuralları ekler. O yüzden önce klasik okeyin mantığını oturtmak, diğer bütün türleri öğrenmeyi kolaylaştırır.
Taşlar ve renkler
Okey takımında dört renk vardır: kırmızı, mavi, sarı ve siyah. Her renkte 1'den 13'e kadar numaralı taşlar bulunur ve her taştan iki tane vardır. Bu, 4 renk × 13 sayı × 2 kopya = 104 taş eder. Bunlara iki tane de sahte okey eklenir; toplam 106 taş olur.
Her oyuncunun önünde taşlarını dizdiği bir ıstaka bulunur. Istaka, taşlarını rakiplerinden gizleyerek düzenleyebildiğin iki sıralı tahtadır. Oyunun büyük kısmı, ıstakandaki taşları en iyi şekilde dizmekten oluşur.
Dağıtım ve gösterge
Taşlar karıştırıldıktan sonra her oyuncuya 14 taş dağıtılır. Oyunu başlatacak oyuncu bir fazlasını, yani 15 taş alır; çünkü ilk hamlesinde taş çekmeden doğrudan bir taş atar. Kalan taşlar ortada kapalı bir deste olarak durur.
Dağıtımdan sonra desteden bir taş açılır ve masaya yüzü yukarı konur. Bu taşa gösterge denir. Gösterge, o elin okeyini belirler ve el boyunca masada açık kalır.
Okey ve sahte okey
Okey, göstergenin aynı renkteki bir üst sayısıdır. Gösterge mavi 4 ise okey mavi 5'tir; gösterge sarı 13 ise okey sarı 1 olur, çünkü 13'ten sonra 1'e dönülür. Okey, oyunun jokeridir: eksik olan herhangi bir taşın yerine kullanılabilir. Elinde okey olması, per kurmayı çok kolaylaştırır.
Sahte okey ise adına rağmen joker değildir. Üzerinde yıldız olan bu iki taş, o elin okeyinin yerini tutar; yani okeyin renk ve sayısıyla sıradan bir taş gibi kullanılır. Gösterge mavi 4 iken sahte okey, normal bir mavi 5 gibi davranır. Yeni başlayanların en sık karıştırdığı konu budur: yıldızlı taş joker değil, okeyin "yedeği"dir.
Perler: seri ve grup
Elini bitirmek için taşlarını per denen gruplara ayırman gerekir. İki tür per vardır:
- Seri: Aynı renkte, sıralı en az üç taş. Örneğin kırmızı 4-5-6 ya da mavi 9-10-11-12.
- Grup: Aynı sayıda, birbirinden farklı renkte üç ya da dört taş. Örneğin kırmızı 8, mavi 8 ve siyah 8.
Bir grupta aynı renkten iki taş olamaz; kırmızı 8, kırmızı 8 ve mavi 8 geçerli bir grup değildir. Klasik okeyde 12-13-1 serisi geçerlidir, yani 13'ten sonra 1 gelebilir; ancak 13-1-2 gibi 1'den geriye dönen seriler kurulamaz. 101 okeyde ise 12-13-1 de kurulamaz; 1 yalnızca serinin başında kullanılır.
Perlerin yanında bir de çift vardır: aynı renk ve sayıdan iki taş. Klasik okeyde 14 taşın tamamını yedi çifte ayırarak da eli bitirebilirsin.
Bir tur nasıl oynanır?
Sıra saat yönünün tersine döner ve her oyuncu kendi turunda üç şey yapar:
- Taş çeker: Ortadaki desteden kapalı bir taş alır ya da solundaki oyuncunun son attığı taşı alır.
- Istakasını düzenler: Yeni taşı perlerine yerleştirir, gerekirse dizilişi değiştirir.
- Bir taş atar: İşine yaramayan bir taşı sağındaki oyuncunun önüne atar. Tur böylece biter.
Elinde her zaman 14 taş kalır: bir taş alır, bir taş atarsın. Atılan taş, sıradaki oyuncu için bir fırsattır; o yüzden neyi attığına dikkat etmek oyunun en önemli becerilerinden biridir.
Eli bitirmek
Taş çektikten sonra elindeki 15 taştan 14'ü perlere (ya da yedi çifte) ayrılıyorsa, on beşinci taşı ortaya, destenin üstüne kapalı olarak bırakarak eli bitirirsin. Bu harekete bitirme denir. Yeşil Okey'de bunun için son taşı "Bitir" alanına sürüklemen yeterlidir; oyun elinin gerçekten geçerli olup olmadığını kontrol eder.
Eli bitiren oyuncu kazanır, diğerleri puan kaybeder. Okey atarak bitirmek ya da yedi çiftle bitirmek, kaybedenlerin kaybını ikiye katlar. Klasik okeyde herkes belirli bir puanla başlar; bir oyuncunun puanı sıfıra indiğinde ya da el sayısı dolduğunda maç biter; ayrıntıları Klasik Okey ile 101 farkları yazısında bulabilirsin.
Gösterge göstermek
Elinde göstergenin aynısı varsa, ilk turunda bu taşı diğer oyunculara gösterebilirsin. Buna gösterge göstermek denir ve klasik okeyde sana küçük bir puan avantajı sağlar: diğer oyuncular birer puan kaybeder. Bu hak yalnızca ilk turda kullanılabilir; sonradan gösterilmez.
Yeni başlayanların sık yaptığı hatalar
- Sahte okeyi joker sanmak. Yıldızlı taş sadece okeyin yerini tutar.
- Okeyi atmak. Okey en değerli taşındır; atmak hem rakibe joker verir hem de bazı türlerde ceza yazdırır.
- Soldakinin taşını düşünmeden almak. Aldığın taş, ne biriktirdiğini rakiplerine gösterir.
- Istakayı düzensiz bırakmak. Taşları renk ve sayıya göre dizmek, eksik taşları görmeni kolaylaştırır. Yeşil Okey'deki Seri Diz ve Çift Diz düğmeleri bunu tek dokunuşla yapar.
Sonraki adım
Klasik okeyin mantığını oturttuysan Türkiye'de en çok oynanan tür olan 101'e geçebilirsin. 101'de perlerini masaya açarsın, başkalarının perlerine taş işlersin ve puanlar çok daha heyecanlıdır. Devamı için 101 okey kuralları yazısına göz at; masada duyduğun bir kelimeyi bilmiyorsan okey terimleri sözlüğü yardımcı olur.